ЁЯМ╗ рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рд╕ुрдзाрд░ (ozone layer is recovering)
ЁЯП╡ рд╕ंрджрд░्рдн ЁЯП╡
рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП рдПрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рдкрддा рдЪрд▓ा рд╣ै рдХि рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рдк्рд░рддि рджрд╢рдХ 1 рд╕े 3 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдЧौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдХैंрд╕рд░ рдкैрджा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕ौрд░ рдХिрд░рдгों рд╕े рдУреЫोрди рдкрд░рдд рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддी рд╣ै।
рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु
рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХी рдЪाрд░-рд╡рд░्рд╖ीрдп рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХे рджौрд░ाрди рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓े рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдХрдоी рддрдеा рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдкाрдпा рдЧрдпा।
рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓ рдХी рдШрдЯрдиा рдЕрдм рднी рдЬाрд░ी рд╣ै рдкрд░ंрддु рдЗрд╕рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕ुрдзाрд░ рднी рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХो рдЕрдкрдиाрдП рдЬाрдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ी рд╣рдо рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХ्рд╖рд░рдг рдХी рднрдпाрд╡рд╣рддा рд╕े рдмрдЪрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ो рдкाрдП рд╣ैं।
рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓
рдпрд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ै рдХि 2060 рддрдХ рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓ рдоें рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
рдЕрдз्рдпрдпрдирдХрд░्рдд्рддाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡рд░्рд╖ 2000 рдХे рдмाрдж рд╕े рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рдк्рд░рддि рджрд╢рдХ 1 рд╕े 3 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЙрдХ्рдд рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рджрд░ рд╕े рдЙрдд्рддрд░ी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдФрд░ рдордз्рдп рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 2030 рддрдХ, рджрдХ्рд╖िрдгी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 2050 рддрдХ рдФрд░ рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 2060 рддрдХ рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдоीрдЯрд░рдбोреЫ рдЗрдирд╣ेрд▓рд░ (MDI) рдХो рдЫोреЬрдХрд░ рдмाрдХी рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЙрдд्рдкाрджों рдоें рдХ्рд▓ोрд░ोрдл्рд▓ोрд░ो рдХाрд░्рдмрди (рдЬिрд╕рдХा рд░ेрдл्рд░ीрдЬрд░ेрдЯрд░ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рдеा), рдХाрд░्рдмрди рдЯेрдЯ्рд░ा рдХ्рд▓ोрд░ाрдЗрдб, рд╣ैрд▓ोрди рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдз рд▓рдЧा рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕े рд╣ी рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓, рдЖрдХाрд░ рддрдеा рдЧрд╣рд░ाрдИ рджोрдиों рдоें рдХрдо рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╣ाрд▓ाँрдХि рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХो рдХ्рд╖рддि рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХे рдЙрд▓ंрдШрди рдХी рдЦрдмрд░ें рдЖрддी рд░рд╣рддी рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рдкूрд░्рд╡ी рдПрд╢िрдпा рдоें CFC-11 рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рддрдеा рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдХी рдЦрдмрд░ें рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓
рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рддрдеा рдЙрдкрднोрдЧ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХрдИ рджेрд╢ों рдиे 16 рд╕िрддंрдмрд░, 1987 рдХो рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдпे рдеे। рдЬिрд╕े рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рдлрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЧौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╕рднी 196 рджेрд╢ों рдиे рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдпे рд╣ैं। рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХे рддрд╣рдд рддीрди рдкैрдирд▓ рдЖрддे рд╣ैं-
1. рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдХрд▓рди рдкैрдирд▓
2. рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдХрд▓рди рдкैрдирд▓।
3.рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдЖрдХрд▓рди рдкैрдирд▓।
рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕ рдХे рд▓िрдпे рдоाрд░्рдЧ-рдиिрд░्рджेрд╢ (guidelines for OPERATION GREENS)
рдЪрд░्рдЪा рдоें рдХ्рдпों?
рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕ рдХे рд▓िрдпे рд╕ंрдЪाрд▓рди рд╕ंрдмंрдзी рдЙрдкाрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рдоंреЫूрд░ी рджे рджी рд╣ै। рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдкूрд░े рд╡рд░्рд╖ рдоूрд▓्рдпों рдоें рдмिрдиा рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдХे рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдЖрдкूрд░्рддि рд╡ рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 2018-19 рдХे рдмрдЬрдЯ рднाрд╖рдг рдоें 500 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рдХी рд▓ाрдЧрдд рд╕े рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕ рдпोрдЬрдиा рдХो рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдеी।
рдк्рд░рдоुрдЦ рдмिंрджु
2018-19 рдХे рдмрдЬрдЯ рдоें ‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рдл्рд▓рдб’ рдХी рддрд░्реЫ рдкрд░ рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдардиों, рдХृрд╖ि-рд░рд╕рдж, рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдФрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рдк्рд░рдмंрдзрди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे 500 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рдХे рд╡्рдпрдп рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдирдИ рдпोрдЬрдиा ‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕’ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдЧрдИ рдеी।
рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХो рд╕рднी рд╣िрддрдзाрд░рдХों рдХे рд╕ाрде рдиिрд░ंрддрд░ рд╡ाрд░्рддा рдХे рдмाрдж рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдХीрдорддों рдХो рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдкाрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЗрди рдЙрдкाрдпों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдкूрд░े рд╡рд░्рд╖ рдХे рджौрд░ाрди рд╕рднी рдкрд░िрд╡ाрд░ों рддрдХ рдЗрди рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХो рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдкाрдп рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрдиुрджाрди рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рднी рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЗрди рдлрд╕рд▓ों рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़े рдФрд░ рдПрдХ рдоूрд▓्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХाрдпрдо рд╣ो।
рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП рдЙрдкाрдп
(I) рд▓рдШुрдХाрд▓िрдХ рдоूрд▓्рдп рд╕्рдеिрд░ीрдХрд░рдг рдЙрдкाрдп
рдоूрд▓्рдп рд╕्рдеिрд░ीрдХрд░рдг рдЙрдкाрдп рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдоें рдиैрдлेрдб рд╢ीрд░्рд╖ рдПрдЬेंрд╕ी рд╣ोрдЧी।
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рджो рдШрдЯрдХों рдкрд░ рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕рдм्рд╕िрдбी рджेрдЧा-
рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕्рдерд▓ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рднंрдбाрд░ рддрдХ рдЖрд▓ू, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЯрдоाрдЯрд░ рдХी рдлрд╕рд▓ों рдХी рдвुрд▓ाрдИ।
рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдлрд╕рд▓ों рдХे рд▓िрдпे рд╕рдоुрдЪिрдд рднंрдбाрд░ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХा рдХिрд░ाрдпा।
(II) рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╕рдорди्рд╡िрдд рдоूрд▓्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा
рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдарди (рдПрдлрдкीрдУ) рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХेंрдж्рд░ों рдХि рдХ्рд╖рдорддा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।
рдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рдЙрдд्рдкाрджрди।
рдлрд╕рд▓ рдкрд╢्рдЪाрдд् рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╕ुрд╡िрдзा।
рдХृрд╖ि рдЙрдкрд╕्рдХрд░।
рд╡िрдкрдгрди / рдЙрдкрднोрдЧ рдХेंрдж्рд░।
рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдлрд╕рд▓ों рдХी рдоांрдЧ рддрдеा рдЖрдкूрд░्рддि рдк्рд░рдмंрдзрди рдХे рд▓िрдпे рдИ-рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдк्рд░рдмंрдзрди।
рдЕрдиुрджाрди рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдд्рд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд▓ाрдЧрдд рдХे 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рдЕрдиुрджाрди рд╕рд╣ाрдпрддा рдЗрд╕ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдЧी, рдмрд╢рд░्рддें рдк्рд░рддि рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдпрд╣ рдЕрдзिрдХрддрдо 50 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рд╣ो।
рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЬिрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें PIA рд╣ी FPO рд╣ो, рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдд्рд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд▓ाрдЧрдд рдХे 70 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рдЕрдиुрджाрди рд╕рд╣ाрдпрддा рджी рдЬाрдПрдЧी, рдмрд╢рд░्рддें рдк्рд░рддि рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдпрд╣ рд░ाрд╢ि рдЕрдзिрдХрддрдо 50 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рд╣ो।
рдкाрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдардиों рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡िрдкрдгрди рдкрд░िрд╕ंрдШ, рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдарди, рд╕рд╣рдХाрд░ी рд╕ंрдЧрдарди, рдХंрдкрдиी, рд╕्рд╡-рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣, рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгрдХрд░्рдд्рддा, рдЙрдкрд╕्рдХрд░ рдСрдкрд░ेрдЯрд░, рд╕ेрд╡ा рдк्рд░рджाрддा, рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдСрдкрд░ेрдЯрд░, рдЦुрджрд░ा рдПрд╡ं рдеोрдХ рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рддрдеा рдХेंрдж्рд░ीрдп рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдПрд╡ं рдЙрдирдХी рдЗрдХाрдЗрдпाँ/рд╕ंрдЧрдарди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рдЬो рдЗрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдкाрдд्рд░ рд╣ोंрдЧे।
ЁЯП╡ рд╕ंрджрд░्рдн ЁЯП╡
рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП рдПрдХ рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рдкрддा рдЪрд▓ा рд╣ै рдХि рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рдк्рд░рддि рджрд╢рдХ 1 рд╕े 3 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै। рдЧौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдХैंрд╕рд░ рдкैрджा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЦрддрд░рдиाрдХ рд╕ौрд░ рдХिрд░рдгों рд╕े рдУреЫोрди рдкрд░рдд рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддी рд╣ै।
рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмिंрджु
рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХी рдЪाрд░-рд╡рд░्рд╖ीрдп рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХे рджौрд░ाрди рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓े рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдХрдоी рддрдеा рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдкाрдпा рдЧрдпा।
рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓ рдХी рдШрдЯрдиा рдЕрдм рднी рдЬाрд░ी рд╣ै рдкрд░ंрддु рдЗрд╕рдоें рд▓рдЧाрддाрд░ рд╕ुрдзाрд░ рднी рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХो рдЕрдкрдиाрдП рдЬाрдиे рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ी рд╣рдо рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХ्рд╖рд░рдг рдХी рднрдпाрд╡рд╣рддा рд╕े рдмрдЪрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд╣ो рдкाрдП рд╣ैं।
рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓
рдпрд╣ рдЙрдо्рдоीрдж рдХी рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ै рдХि 2060 рддрдХ рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓ рдоें рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
рдЕрдз्рдпрдпрдирдХрд░्рдд्рддाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╕ाрдХ्рд╖्рдпों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╡рд░्рд╖ 2000 рдХे рдмाрдж рд╕े рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рдк्рд░рддि рджрд╢рдХ 1 рд╕े 3 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЙрдХ्рдд рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рджрд░ рд╕े рдЙрдд्рддрд░ी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдФрд░ рдордз्рдп рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 2030 рддрдХ, рджрдХ्рд╖िрдгी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 2050 рддрдХ рдФрд░ рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 2060 рддрдХ рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдоें рдкूрд░्рдг рд╕ुрдзाрд░ рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।
рдкूрд░े рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдоीрдЯрд░рдбोреЫ рдЗрдирд╣ेрд▓рд░ (MDI) рдХो рдЫोреЬрдХрд░ рдмाрдХी рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЙрдд्рдкाрджों рдоें рдХ्рд▓ोрд░ोрдл्рд▓ोрд░ो рдХाрд░्рдмрди (рдЬिрд╕рдХा рд░ेрдл्рд░ीрдЬрд░ेрдЯрд░ рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рдеा), рдХाрд░्рдмрди рдЯेрдЯ्рд░ा рдХ्рд▓ोрд░ाрдЗрдб, рд╣ैрд▓ोрди рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдкрд░ рдк्рд░рддिрдмंрдз рд▓рдЧा рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕े рд╣ी рдЕंрдЯाрд░्рдХрдЯिрдХ рдУреЫोрди рд╣ोрд▓, рдЖрдХाрд░ рддрдеा рдЧрд╣рд░ाрдИ рджोрдиों рдоें рдХрдо рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै।
рд╣ाрд▓ाँрдХि рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХो рдХ्рд╖рддि рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдк्рд░рддिрдмंрдзिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдлिрд░ рднी рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХे рдЙрд▓ंрдШрди рдХी рдЦрдмрд░ें рдЖрддी рд░рд╣рддी рд╣ैं рдЬिрд╕рдоें рдкूрд░्рд╡ी рдПрд╢िрдпा рдоें CFC-11 рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рддрдеा рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдХी рдЦрдмрд░ें рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓
рдУреЫोрди рдкрд░рдд рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рддрдеा рдЙрдкрднोрдЧ рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХे рд╕ाрде рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдХрдИ рджेрд╢ों рдиे 16 рд╕िрддंрдмрд░, 1987 рдХो рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдпे рдеे। рдЬिрд╕े рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕рдлрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЧौрд░рддрд▓рдм рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╕рднी 196 рджेрд╢ों рдиे рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдпे рд╣ैं। рдоॉрди्рдЯ्рд░िрдпрд▓ рдк्рд░ोрдЯोрдХॉрд▓ рдХे рддрд╣рдд рддीрди рдкैрдирд▓ рдЖрддे рд╣ैं-
1. рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЖрдХрд▓рди рдкैрдирд▓
2. рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдХрд▓рди рдкैрдирд▓।
3.рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рдк्рд░рднाрд╡ рдЖрдХрд▓рди рдкैрдирд▓।
рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕ рдХे рд▓िрдпे рдоाрд░्рдЧ-рдиिрд░्рджेрд╢ (guidelines for OPERATION GREENS)
рдЪрд░्рдЪा рдоें рдХ्рдпों?
рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕ рдХे рд▓िрдпे рд╕ंрдЪाрд▓рди рд╕ंрдмंрдзी рдЙрдкाрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рдоंреЫूрд░ी рджे рджी рд╣ै। рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рд╣ै рдХि рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдкूрд░े рд╡рд░्рд╖ рдоूрд▓्рдпों рдоें рдмिрдиा рдЙрддाрд░-рдЪрдв़ाрд╡ рдХे рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдЖрдкूрд░्рддि рд╡ рдЙрдкрд▓рдм्рдзрддा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 2018-19 рдХे рдмрдЬрдЯ рднाрд╖рдг рдоें 500 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рдХी рд▓ाрдЧрдд рд╕े рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕ рдпोрдЬрдиा рдХो рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдеी।
рдк्рд░рдоुрдЦ рдмिंрджु
2018-19 рдХे рдмрдЬрдЯ рдоें ‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рдл्рд▓рдб’ рдХी рддрд░्реЫ рдкрд░ рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдардиों, рдХृрд╖ि-рд░рд╕рдж, рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдФрд░ рдкेрд╢ेрд╡рд░ рдк्рд░рдмंрдзрди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे 500 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рдХे рд╡्рдпрдп рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдирдИ рдпोрдЬрдиा ‘рдСрдкрд░ेрд╢рди рдЧ्рд░ीрди्рд╕’ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी рдЧрдИ рдеी।
рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХो рд╕рднी рд╣िрддрдзाрд░рдХों рдХे рд╕ाрде рдиिрд░ंрддрд░ рд╡ाрд░्рддा рдХे рдмाрдж рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдХीрдорддों рдХो рд╕्рдеिрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдкाрдпों рдХे рдмाрд░े рдоें рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рдЗрди рдЙрдкाрдпों рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдкूрд░े рд╡рд░्рд╖ рдХे рджौрд░ाрди рд╕рднी рдкрд░िрд╡ाрд░ों рддрдХ рдЗрди рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдХो рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХे рддрд╣рдд рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрдкाрдп рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдЕрдиुрджाрди рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рднी рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рдЗрди рдлрд╕рд▓ों рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдмрдв़े рдФрд░ рдПрдХ рдоूрд▓्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХाрдпрдо рд╣ो।
рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпे рдЧрдП рдЙрдкाрдп
(I) рд▓рдШुрдХाрд▓िрдХ рдоूрд▓्рдп рд╕्рдеिрд░ीрдХрд░рдг рдЙрдкाрдп
рдоूрд▓्рдп рд╕्рдеिрд░ीрдХрд░рдг рдЙрдкाрдп рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рдоें рдиैрдлेрдб рд╢ीрд░्рд╖ рдПрдЬेंрд╕ी рд╣ोрдЧी।
рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рджो рдШрдЯрдХों рдкрд░ рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЙрдж्рдпोрдЧ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд╕рдм्рд╕िрдбी рджेрдЧा-
рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕्рдерд▓ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рднंрдбाрд░ рддрдХ рдЖрд▓ू, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЯрдоाрдЯрд░ рдХी рдлрд╕рд▓ों рдХी рдвुрд▓ाрдИ।
рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдлрд╕рд▓ों рдХे рд▓िрдпे рд╕рдоुрдЪिрдд рднंрдбाрд░ рд╕ुрд╡िрдзाрдУं рдХा рдХिрд░ाрдпा।
(II) рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╕рдорди्рд╡िрдд рдоूрд▓्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा
рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдарди (рдПрдлрдкीрдУ) рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХेंрдж्рд░ों рдХि рдХ्рд╖рдорддा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।
рдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рдЙрдд्рдкाрджрди।
рдлрд╕рд▓ рдкрд╢्рдЪाрдд् рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рд╕ुрд╡िрдзा।
рдХृрд╖ि рдЙрдкрд╕्рдХрд░।
рд╡िрдкрдгрди / рдЙрдкрднोрдЧ рдХेंрдж्рд░।
рдЯрдоाрдЯрд░, рдк्рдпाрдЬ рдФрд░ рдЖрд▓ू рдХी рдлрд╕рд▓ों рдХी рдоांрдЧ рддрдеा рдЖрдкूрд░्рддि рдк्рд░рдмंрдзрди рдХे рд▓िрдпे рдИ-рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдк्рд░рдмंрдзрди।
рдЕрдиुрджाрди рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдд्рд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд▓ाрдЧрдд рдХे 50 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рдЕрдиुрджाрди рд╕рд╣ाрдпрддा рдЗрд╕ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдЧी, рдмрд╢рд░्рддें рдк्рд░рддि рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдпрд╣ рдЕрдзिрдХрддрдо 50 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рд╣ो।
рд╣ाрд▓ाँрдХि рдЬिрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें PIA рд╣ी FPO рд╣ो, рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдд्рд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рд▓ाрдЧрдд рдХे 70 рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рджрд░ рд╕े рдЕрдиुрджाрди рд╕рд╣ाрдпрддा рджी рдЬाрдПрдЧी, рдмрд╢рд░्рддें рдк्рд░рддि рдкрд░िрдпोрдЬрдиा рдпрд╣ рд░ाрд╢ि рдЕрдзिрдХрддрдо 50 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рд╣ो।
рдкाрдд्рд░ рд╕ंрдЧрдардиों рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡िрдкрдгрди рдкрд░िрд╕ंрдШ, рдХिрд╕ाрди рдЙрдд्рдкाрджрдХ рд╕ंрдЧрдарди, рд╕рд╣рдХाрд░ी рд╕ंрдЧрдарди, рдХंрдкрдиी, рд╕्рд╡-рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдоूрд╣, рдЦाрдж्рдп рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдгрдХрд░्рдд्рддा, рдЙрдкрд╕्рдХрд░ рдСрдкрд░ेрдЯрд░, рд╕ेрд╡ा рдк्рд░рджाрддा, рдЖрдкूрд░्рддि рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдСрдкрд░ेрдЯрд░, рдЦुрджрд░ा рдПрд╡ं рдеोрдХ рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рддрдеा рдХेंрдж्рд░ीрдп рдФрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдПрд╡ं рдЙрдирдХी рдЗрдХाрдЗрдпाँ/рд╕ंрдЧрдарди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рдЬो рдЗрд╕ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рдкाрдд्рд░ рд╣ोंрдЧे।
Comments
Post a Comment